پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم): براى شهادت حسین (علیه السلام)، حرارت و گرمایى در دلهاى مؤمنان است که هرگز سرد و خاموش نمى‌شود.

چهره عدل مهدوی در ادعیه و زیارات امام مهدی علیه السلام

%ب ظ، %19 %632 %1396 ساعت %14:%خرداد
منتشرشده در 2- مهدویت در روایات

اشاره :
فرهنگ مهدویت در اسلام با فرهنگ عدالتخواهی و عدالت گستری در جهان قرین بوده و از راه های ادعیه و زیارتنامه ها به گسترش و تعمیق این فرهنگ و تحكیم رابطه مومنان با رهبرشان توجه شایانی شده است و بدین ترتیب به تربیت و پرورش روح عدالتخواهی در میان پیروان امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) پرداخته و عدالت را به معنای گسترده آن در پرتو اهداف والای حكومت الهی مهدوی مطرح نموده و از تك بعد نگری و توجه یك سویه به عدالت و عدالتخواهی پرهیز شده است.
عدالت مهدوی در متون ادعیه و زیارت نامه ها چهرهای تابناك و امید بخش و حركت آفرین در طول تاریخ غیبت كبری داشته، و امید میرود كه این روند بسترساز تحقق حكومت عدل جهانی امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) باشد.
بخش یكم :
1ـ فرهنگ مهدوی و عدالت خواهی
2ـ راه های گسترش و تعمیق فرهنگ مهدویت
3ـ تربیت انسانها و پرورش روح عدالتخواهی
4ـ نقش دعا و زیارت در تربیت بیداردلان
5ـ فرهنگ اهل بیت در ادعیه و زیارتنامه ها
6ـ مهدویت و اهداف والای حكومت مهدوی در ادعیه و زیارت نامه ها
دورنمای عدالت مهدوی در ادعیه و زیارتنامه ها
بنابراین، ركن اساسی در برنامه استقرار و گسترش عدل جهانی، پرورش روح عدالت خواهی در تمامی انسانها میباشد كه این روحیه ریشه ای عمیق در درون داشته، اما در كنار رهبرانی عادل و عدالت خواه و عدالت پرور باید تحقق یابد از هر گونه انحراف در مسیر حق جلوگیری نمایند و انسانها را با تمام وجود و شایستگی خود به قله قیام به قسط برسانند.
از اینجا متوجه میشویم كه چرا در دعا و زیارتنامه های مهدوی روی رهبری شایسته آن مصلح جهانی كه تجسم عدل الهی است تاكید شده و ویژگیهای خاص آن حضرت نشان داده شده تا توانائیها و لیاقت های او برجسته و تحقق یافته تلقی گردد.
بخش یكم :
چهره تابناك عدل مهدوی در متون اسلامی یكی از زیباترین و زیبندهترین تابلوهای ترسیم شده برای انسان های عدالت پیشه و عدالت پرور و ستم زدا و ستم ستیز بوده و خواهد بود.
در متون دینی تمام ادیان الهی و در ادبیات مكتب های عدالت شعار در طول تاریخ بشریت سخن از عدل جهانی و داد فراگیر بسیار آمده است.
ولی در ادبیات اسلامی و به ویژه در ادبیات اهل بیت (علیهم السلام) اعم از روایات و ادعیه و صلوات و زیارات ـ بسیار مفصل و خواندنی و شنیدنی و خواستنی میباشد.
1ـ فرهنگ مهدویت و فرهنگ عدالت خواهی
در ادبیات اهل بیت (علیهم السلام) به پیروی از فرهنگ قرآن كریم اصل عدالت خواهی و ستم ستیزی یكی از عمده ترین اصول مورد توجه تمامی انبیا به ویژه خاتم پیامبران بوده و میباشد.
(لیقوم الناس بالقسط( براساس (قائما بالقسط( ایزد منان و پروردگار رحمان ایده های كلیدی در اهداف رسالت های الهی بوده، و تمام برنامه های دینی اعم از اصول اعتقادی و اخلاقی و رفتاری و قوانین گسترده حاكم بر تمام ابعاد وجودی انسان براساس تحقق (قیام ناس به قسط) به معنای عدالت پروری بوده و نه صرف عدالت خواهی و عدالت گرائی آن هم به معنای بسیار محدود و مادی و زمینی آن.
اسلام محمد(صلی الله علیه و آله) شعار عدل و عدالت خواهی را از متن آفرینش الهی به درون جامعه و عموم انسانها (ناس) كشانده، و با تمام موانع و دست اندازهای اختیاری و عمدی ستمگران به جنگ و ستیز برخاسته تا حكومت عدل الهی را در سرتاسر جامعه بشری تحقق دهد. و اسلام عدل پرور را در تمام زمینه های انسانی و بشری و در تمام ابعاد وجودی انسانی مجسم نماید، و عدالت و اعتدال واقعی و همه جانبه را لباس وجود بر تن گسترده بشریت آراسته گرداند، و انسانها خود، و با تمام وجود و اختیار و آگاهی و به صورت طبیعی و منطقی و خودجوش و خودكار (قائم به قسط) گردند.
آیه شریفه قرآن فاعل یقوم را خود ناس و مردم قرار داده است كه این نكته بیانگر رشد به تمام معنای كلمه مردم و ناس بوده كه خود به قسط و عدالت قیام كنند و عدالت را با دست خودشان در وجود خودشان حاكم گردانند.
تمام روایات زیبای پیامبر خاتم (صلی الله علیه و آله) كه درباره طاووس بهشتی و چهره زیبای فرزند دلبند محمد (صلی الله علیه و آله) و خاتم اوصیای او برای جامعه اسلامی و انسانی تقدیم گشته در یك جمله بسیار نغز و جالب مهدویت و عدالت خواهی و ستم ستیز را قرین هم قرار داده و مانند یك اصل و یك كلید، تقارن عدل فراگیر و فلسفه وجودی امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) را مطرح مینماید.
لو لم یبق من الدنیا الا یوم لطول الله ذلك الیوم حتی یخرج المهدی من ولدی یملا الله به الارض عدلا بعد ما تملاء ظلما و جورا.1
سپیده دم عدل الهی برای جامعه بشری با خروج و قیام فرزند محمد (صلی الله علیه و آله)، حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) زیبا میگردد و بشریت با انتظار چنین روزی بزرگ و خجسته در دریای پرتلاطم امید بزرگ و شایسته بحران های ستم ستیزی و ستم زدائی را پشت سر گذاشته و مقدمات لازم برای رشد واقعی و احراز شایستگی چنین آرمانی بزرگ در تلاشی خستگی ناپذیر دوران های ظلمت را به سوی آینده نورانی و پر فروغ را میشكافد تا غنچه عدل مهدوی آنطور كه شایسته اوست بشكفد و جهان بشریت با عدل الهی آراسته گردد.
بنابراین مهدویت مساوی عدالت خواهی و عدالت خواهی فراگیر و جهان شمول به جز در سایه حكومت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) فرزند دلبند فاطمه(سلام الله علیها) تحقق نخواهد پذیرفت.
و از اینجا به فلسفه وجودی یك جمله نغز دیگر میرسیم كه: جهان در انتظار عدالت و عدالت در انتظار مهدی است.
2ـ راه های گسترش و تعمیق فرهنگ مهدویت
قرآن كریم فرهنگ عدالت خواهی و عدالت پروری و ستم ستیزی را در متن برنامه های خود قرار داده است.
اما این عدالت را آنطور كه خدای انسان میخواهد بیان میكند، بلكه یگانه هدف راستین هستی در جمله ای نغز بیان شده است كه به طور انحصاری عدالت پیشگی و استقرار عدالت در هستی فلسفه آفرینش و به چرخش در آمدن این نظام حاكم بر هستی است.
(بالعدل قامت السموات والارض)2؛ فقط با عدل است كه آسمانها و زمین مسیر منطقی خود را طی میكنند و آراسته و استوار گردیدهاند).
و خدای قائم به قسط در هر حال: (قائما بالقسط لاالهالا هوالعزیز الحكیم(3 عزت و اقتدارش همراه با قیام و به قسط میباشد.
و برای رسیدن جامعه بشری كه تك تك افراد آن در طول دوران های حیات بشریت همگی از همه نوع هوا و هوس عدالت سوز و عدالت ستیز برخوردار بوده و افرادی محدود به رشد و بالندگی مطلوب رسیده در حالیكه اهداف خلقت در تحقق یك عدالت گسترده و جهانی بوده، برنامه ای گسترده باید تدارك شود تا با تمام این هوسها و آلودگی های طبیعی كه همزاد انسانهاست و مانع تحقق عدالت همه جانبه و گسترده میباشد بجنگد و آنها را رام نماید و عدالت حكومت عقل را بر ستمگری و ستمسازی هوی و هوس چیره گرداند و انسانها را با آگاهی كامل خواستار عدالت و دادخواهی برتر بنماید.
تزریق آگاهی و گسترش و تعمیق آن راه های گوناگون و طولانی و پر حوصله میخواهد تا انسانها بر خلاف طبع و میل اولیه خود كه زاده هوی و هوس های همزاد خود میباشد بر طبع عدالت پیشگی و دادخواهی و عدالت پروری تربیت شوند.
آیات نورانی قرآن كریم، و روایات و بیانات ارزشمند پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) و رهنمودهای رهبران معصوم پس از پیامبر بهترین منبع و سرچشمه برای گسترش و تعمیق آگاهی و آگاهی بخشی به انسانها در طول تاریخ بوده و میباشد.
اضافه بر سیره امامان راستین و اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) یك موتور مولد و تربیت كننده برای انسانها طراحی شده و به ودیعت نهادهاند كه دریایی از معارف در كنار امواجی از احساس و شعور و عاطفه را برای انسان های مستعد قرار دادهاند تا فرهنگ مهدویت در كنار فرهنگ عدالت خواهی به سوی اهداف بلند آن پیش رود.
گسترش این دو فرهنگ و تعمیق آن دو در وجود انسانها و تربیت و بازپروری انسان‌ های هوس آلود به سمت عدالت خواهی و عدالت پروری در دعاهای افتتاح، ندبه و صلوات ویژه عصر جمعه برای امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) و زیارتنامه های ویژه آن حضرت در كنار پرچم برافراشته امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) در زیارت عاشورای حسینی كه هر روز و همه وقت مطلوب و زیبنده خونخواهان حسین، فاطمه و محمد و علی(علیهم السلام) میباشد.
دعا و زیارتنامه های ویژه حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) از رنگ و بوی ویژه ای در زمینه عدالت‌خواهی و عدلپروری و ستمستیزی و ستم زدائی دارد كه فقط با خواندن و مرور همیشگی و چشیدن آب فرات و زلال این باغچه پر میوه محمدی و مهر علوی و سوز و گداز فاطمی به ثمر مینشیند و تربیتی تدریجی و مستمر، رادمردانی پرتوان و آگاه و پرسوز و گداز میسازد تا در كنار مهدی فاطمه(عجل الله تعالی فرجه) اهداف بلند آفرینش را جامه عمل بپوشانند، و انسان های روی زمین خود، قیام به قسط را بر دوش قامت خود آراسته نمایند.
3ـ تربیت انسانها و پرورش روح عدالت خواهی
در نهاد هر انسانی ـ در منطق قرآن كریم ـ ریشه عدالت خواهی نهاده شده، و بذرهای اساسی عدالت گرائی و ستم ستیزی پاشیده شده است.
در سوره های نخستین قرآن، كه در مكه معظمه بر قلب پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) فرود آمده و در آغاز حركت پرخروش پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) بر تمامی جهانیان مطرح شده، هر انسانی ساخته و پرداخته خدای عادل است. نفی او به گونه ای ساخته شده كه به طور همسان فجور و تقوایش به او الهام شده است اعتدال و انحراف از عدالت را در درون خود به خوبی میبیند و مییابد و عدالت گرائی در نهاد او قرار داده شده است.
ولی گرایش همزاد به سمت فجور و انحراف نیز در وجود او تعبیه شده است تا با كمال آزادی و اختیار، راه صحیح را خود انتخاب كند. و با این انتخاب خودش را بیابد و به دست آورد، و خود انسانی شایسته و بایسته گردد.
آبیاری روح عدالت خواهی، و پرورش روحیه عدالت پروری توسط قوانین الهی شایسته، و رهبران الهی ستم ستیز و ستم سوز كه تمام ستمها را از درون خود زدوده و مسیر عدالت خواهی و اعتدال را درون خود طی كرده و اسوه هایی شایسته در مسیر عدالت پروری به بالندگی و رشد خود ادامه میدهند، انسانها را در این مسیر بسیار سخت و پرسنگلاخ همراهی نموده و با الگودهی و راهنمائی و راهبری دست آنان را به دامان پر مهر عالت علوی و محمدی رسانده، و همان طور كه صدای رسای علوی در گسترش داد الهی فرمود:
(من ضاق علیه العدل فالجور علیه اضیق4).
تمام كسانی كه از داد و عدل در تنگنا قرار میگیرند، ستم و ظلم بر آنان تنگتر و آنان را گرفتارتر خواهد نمود).
4ـ نقش دعا و زیارت در تربیت بیدار دلان
دعا: رابطه مستقیم انسان با خدا، جوش و خروش درونی انسان آگاه و بیدار دل با آفریننده جهان و هستی بخش تمام موجودات، نقشی ویژه در تعمیق مفاهیم و ارزش های یاد شده در متون ادعیه در درون انسان دعا كننده، و به جوشش درآورنده احساسات و عواطف مثبت او نسبت به خواسته های یادشده كه از ارزش های الهی و معنوی انسان برخاسته است.
زیارت: رابطه مستقیم انسان زیارت كننده با امام یا پیامبر یا راهبر و راهنمای زیارت شده، كه نوعی گفتمان و گتفگوی خاضعانه و خاشعانه میان انسان و خدا و زیارت شونده می‌باشد كه تعهداتی و تصمیماتی توسط انسان زیارت كننده مطرح و تثبیت میگردد و بدینسان ارزش های مطرح شده در درون انسان كاشته شده و یا تعمیق گشته و یا گسترش كمّی و كیفی در جامعه پیرامون پیدا میكند.
با توجه به بعدهای خودجوشی و پویندگی و رازداری و خلوص و صمیمیت و الگوگرائی در دعاها و زیارتنامه های ویژه اهل بیت(علیهم السلام) كه سراسر نغز، بلیغ، پرمحتوا، عمیق و برخاسته از مفاهیم و ارزش های قرآنی است بیشترین نقش را در تربیت انسان های بیدار دل میتواند ایفا كند.
5ـ فرهنگ اهل بیت (علیهم السلام) در ادعیه و زیارتنامه ها
فرهنگ اهل بیت (علیهم السلام) همان فرهنگ اسلام راستین است كه فرهنگ قرآن كریم با سمت و سوی نبوی در آن تجسم كامل یافته است.
جامعیت، چند بعدی بودن، الگودهی، صراحت، حقانیت و ستم ستیزی، عدالتگرائی و عدالت پروری، شهادت طلبی، حق محوری، ایثار و از خودگذشتگی، نصیحت و پایداری و استقامت در باطل ستیزی و حق طلبی... از شاخص های روشن فرهنگ اهل بیت میباشد كه در دعاها و زیارتنامه های آنان به چشم میخورد.
تاكید بر الگو بودن اهل بیت رسالت و تجسم عینی ارزش های الهی در وجود و رفتار و كردار آنان و نیاز مبرم انسان تكامل خواه و كمالگرا به رهبری و رهنمودهای الهی آنان مهمترین ویژگی در ادعیه و زیارات است كه نشان دهنده ناموفق بودن كلیه طرحها و برنامه های فاقد ولایت و تولی آنان كه نشان های از ولایت الهی تجسم یافته در وجود و فرهنگ و ارزش های آنان میباشد.
6ـ آرمان های بزرگ دین در ادعیه و زیارات مهدوی
ادعیه و زیارات ویژه امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه)، انسان را با شخصیت والای حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) آشنا میسازد.
و پیوند با او را در درود فرستادن (صلوات) و درخواست حفظ وجود این ذخیره الهی برای تحقق آرمان های بزرگ اسلام، از ایزد منان ـ خدای سبحان و پروردگار مقتدر و مهربان ـ خواسته میشود و تحكیم بخشیده میگردد.
آرمان های بزرگ دین كه در سایه رهبری مهدی آل محمد(عجل الله تعالی فرجه) و ذخیره خدا برای تمام امتها تبیین میشود، آرمان های الهی و خواسته های برتر انسانی و ایده های كمال یافته ای است كه انبیای الهی در طول تاریخ آنها را مطرح و تبلیغ نموده و امید تحقق آنها را در دل انسان های وارسته و پیشرفته و كمالگرا كاشته و آبیاری نمودهاند.
رابطه عمیق شخصیت والا و بزرگ امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) با اهداف بزرگ دین رابطه ای منطقی و تنگاتنگ بوده به گونه ای كه تحقق آن آرمان های بزرگ بدون وجود این شخصیت عظیم و ذخیره شده امكان پذیر نبوده، و طول عمر و موفقیت همه جانبه امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) از دغدغه های مهم یاران و منتظران دلباخته او میباشد.
وظایف منتظران نسبت به شخص امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) و نسبت به آرمان های او، و همچنین وظایف منتظران نسبت به آراسته خود به صفات و توانمندی كه آنان را برای شهادت و دلباختگی و ایثار و یاری همه جانبه او آماده میسازد از جمله خواسته های مهم و قابل توجه در این دعاها و زیارات میباشد.
عدالتخواهی و عدالت گستری و ستم ستیزی و ستم زدائی در پرتو اهداف و آرمان های بزرگ الهی مطرح میشود، و چهره عدالت از چهره ای مادی و محدود به چهره ای تابناك و همه جانبه و زیبا و شفاف درآمده، و زمینه های این عدالت و ابعاد و درجات آن نیز در برنامه یاران منتظر، و در فكر و ذكر بیداردلان عاشق مهدی(عجل الله تعالی فرجه) تبلور یافته. و آنان را برای تحقق كامل ارزش های الهی در حكومت مهدوی آماده میسازد.
در سخنی كوتاه : ترویج عبودیت حق، و عبودیت همه جانبه و در تمام ابعاد زندگی و در بالاترین سطح از رشد و كمال انسانی: (یعبدوننی لایشركون بی شیئا(5 در حالی كه به قدرت میرسند فقط خدا را عبادت میكنند و از هر گونه شركی جامعه آنان پاكسازی میشود، این بزرگترین و رساترین آرمان برای یك جامعه انسانی است كه عدالت شاقول و محور اصلی آن میباشد كه تجلیات این عدالت در تمام ابعاد زندگی خواهد بود. و این عدل فراگیر و جهانی ویژه حكومت عادله و عدالت پرور امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) خواهد بود.
او تمام مستكبران كافر و ستمگر را خوار و ذلیل ساخته و عدل برتر را در طول و عرض (یعنی سرتاسر جهان) میگستراند: (وناشر العدل فی الطول والعرض).6
او امام و راهبر هدایت یافته الهی است كه در شعار و در عمل مورد تایید الهی بوده و زمین را از داد و قسط فراگیر مینماید پس از آنكه از ظلم و ستم پر میشود:
و اشهد أنك الامام المهدی قولا و فعلا و انت الذی تملا الارض قسطا و عدلا بعد ما ملئت ظلما و جورا.7
قرآن كریم كه در بردارنده نظام كامل الهی و نسخه عدل فراگیر برای جهان بشریت میباشد، با تحقق و تجسم او، عدل مورد انتظار انسانها، و آرزوهای زیبا و والای بشریت برای جامعه انسانی تحقق مییابد.
به همین دلیل دعوت به كتاب خدا، و اجرای تمام فرمان های او اولین و آخرین خواسته مهدی گرایان و پارسایان و بیداردلان میباشد.
اللهم اجعله الداعی الی كتابك و القائم بدینك، استخلفه فی الارض كما استخلفت الذین من قبله، مكّن له دینه الذی ارتضیته له. ابدله من بعد خوفه امنا یعبدك لایشرك بك شیئا.8
بار الها او را دعوت كننده به كتاب خودت (قرآن) قرار ده، و او را قائم به دینت نموده، او را در تمام زمین قدرت و مكنت و خلافت عطا فرما همانطور كه به پیشینیان او قدرت بخشیدی و دین او را به اجرا درآوردی و با قدرت تمام آن را پاس بدارد. دینی كه برای او انتخاب نمودهای، و او را به جای ترس، امنیت ببخش به گونه ای كه تو را عبادت كند و هیچ گونه شریكی برای تو قرار ندهد.
و بدینسان توحید مطلق در كنار رهائی از هر گونه شرك تجسم عدل مورد انتظار امتها خواهد بود.
سپس آشنا شدن به تمام ابعاد این دین حق، و رهائی از هر گونه قصور و تقصیر ( هرگونه كوتاهی و كوته فكری) مورد درخواست از خدای توانا قرار میگیرد و رهبری امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) یگانه راه رسیدن به چنین آرمانی بزرگ معرفی میشود:
اللهم ما عرفتنا من الحق فحمّلناه و ما قصرنا عنه فبلّغناه
اللهم المم به شعثنا واشعب به صدعنا و ارتق به فتقنا... .9
بار الها آنچه را كه از حق به ما شناساندهای توانائی بر حمل آن عطا فرما، و آنچه را ناتوانیم توانائی عطا فرما و توان فهم آن را به ما لطف فرما. بار الها به وسیله مهدی (عجل الله تعالی فرجه) ما را از تفرقه و پراكندگی درآور. و دل های شكسته ما را و شكستگی های جامعه ما را التیام بخش و خلاءها و آسیبها را بزدا....
انتظار ظهور امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) در حقیقت انتظار ظهور حق بر دست اوست، همانطور كه در زیارت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) آمده است.
عجل الله لك ما وعدك من النصر و ظهورالأمر... وانتظر ظهورك و ظهور الحق علی یدیك.10
ای مهدی حجت خدا در زمین او و نور خدا در میان خلق او. خداوند عملی شدن وعده هایی از پیروزی و قدرت كه به تو داده، هر چه زودتر تحقق بخشد... و من در انتظار ظهور تو و ظهور حق بر دستان تو به سر میبرم.
و در فرازی از صلوات روایت شده از امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) برای روز جمعه كه به ابوالحسن ضراب رسانده شده بود این چنین میخوانیم:
اللهمّ نوّر بنوره كل ظلمة... واقصم به كلّ جبّار... و اهلك بعد جور كلّ جائر...11
بار الها با نور مهدی (عجل الله تعالی فرجه) هرگونه تاریكی را در این جهان ـ و جامعه بشری ـ روشن و نورانی بنما ... و كمر هر ستمگر و جباری را بشكن ... و با عدل و داد او ستم هر ستمگری را ریشه كن فرما.

 

پی نوشت ها :
1 . كمال الدین، صص 318، 373، 377 و 577 .
2 . عوالی اللئالی، ج 4، ص 104.
3 . آل عمران، 18.
4 . نهج البلاغة، خطبة 15.
5. نور، 55.
6. سید علی خان، فرازی از استغاثه به امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه) در (الكلم الطیب)، مفاتیح الجنان باب اول، فصل هشتم.
7. همان.
8. فرازی از دعای معروف افتتاح كه در هر شب از شبه ای ماه مبارك و در شب قدر نیز خوانده میشود. (مفاتیح الجنان، باب دوم فصل سوّم).
9. همان.
10. فرازی از زیارت روز جمعه ویژه امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه). (مفاتیح الجنان باب اول فصل چهارم).
11. فرازی از صلوات ویژه عصر جمعه، (مفاتیح الجنان، باب اول فصل چهارم).

نویسنده: سید منذر حکیم

منبع : مجله انتظار موعود، شماره 14

برترین مطالب